Қазақстанда үй шаруашылықтарының қарыз жүктемесі соңғы жылдары күрт өсіп, 2008–2009 жылдардағы қаржы дағдарысы алдындағы көрсеткіштен асып түсті, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.

Бұл туралы Дүниежүзілік банктің Қазақстан экономикасына арналған жаңа баяндамасында айтылды. Құжатта келтірілген мәліметке сәйкес, 2025 жылдың төртінші тоқсанының қорытындысында халықтың қарыз жүктемесі жалақы көлемінің 51 пайызына жеткен. Сарапшылар мұны қаржы жүйесі үшін де, әлеуметтік тұрақтылық үшін де алаңдатарлық үрдіс деп бағалап отыр. Соңғы бес жыл ішінде қазақстандықтардың нақты табысы баяу өскенімен, несие көлемі айтарлықтай артқан. Дүниежүзілік банктің дерегінше, 2020–2025 жылдар аралығында халықтың нақты қарызы шамамен екі есе көбейген. Ал осы кезеңде нақты табыс 16 пайызға да жетпейтін деңгейде ғана өскен. Сарапшылардың пікірінше, табыс өсімінің баяулығы мен инфляция қысымы азаматтарды күнделікті шығынды жабу үшін қарыз алуға мәжбүрлеп отыр. Әсіресе табысы төмен отбасылар мен тұрақты жұмысы жоқ азаматтар қаржылық тұрғыдан осал топқа айналған. Қазіргі таңда тұтынушылық несие беру банк секторындағы негізгі табыс көздерінің біріне айналды. 2025 жылы тұтынушылық кредит көлемі нақты мәнде 8,7 пайызға өскен. Бұл жалпы несие өсімінің басым бөлігін құрады. Сонымен қатар Қазақстан банктері жоғары табыстылық көрсеткішін сақтап отыр. Дүниежүзілік банк мәліметінше, 2025 жылы банктердің меншікті капитал рентабельділігі 28,4 пайыз болған. Бұл халықаралық тәжірибемен салыстырғанда өте жоғары деңгей саналады. Сарапшылар мұндай ахуал ұзақ мерзімде тәуекел тудыруы мүмкін екенін ескертеді. Егер экономикалық жағдай нашарлап, халықтың табысы төмендей берсе, несие бойынша төлем мерзімін өткізу жағдайлары көбеюі ықтимал. Экономистердің айтуынша, Қазақстанда тұтынушылық несиенің шамадан тыс өсуі халықтың әлеуметтік жағдайымен тікелей байланысты. Соңғы жылдары азық-түлік, коммуналдық қызмет, тұрғын үй және медициналық шығындардың қымбаттауы көптеген отбасының қаржылық мүмкіндігін әлсіреткен. Осыған байланысты азаматтар банктер мен микроқаржы ұйымдарының қызметіне жиі жүгінуге мәжбүр болып отыр.

Мамандар мәселені шешу үшін халық табысын арттыру, пайыздық мөлшерлемені төмендету және тұтынушылық несиелеуге бақылауды күшейту қажет екенін айтады.

Дүниежүзілік банк Қазақстан экономикасының өсімі 2026 жылы баяулайды деп болжайды. Банк болжамына сәйкес, жалпы ішкі өнім өсімі 4,6 пайыз деңгейінде болады. Алайда сарапшылар экономикалық көрсеткіштердің жақсаруы халықтың нақты әл-ауқатына тікелей әсер етпей отырғанына назар аудартады. Соңғы жылдары елдегі қаржы нарығында банктердің табысы өсіп жатқанымен, қарапайым азаматтардың қарызға тәуелділігі күшейе түскен. Бұл мәселе қоғамда әлеуметтік теңсіздік пен қаржылық тұрақтылыққа қатысты алаңдаушылықты арттырып отыр.