Бауырлас елде шығындардың өсуіне байланысты қонақүйлер жаппай саудаға қойылуда.
Пәтер бағасына отель алам деушілер бар ма?
Түркияның қонақүй нарығы айтарлықтай жанданды, бірақ бұл дамуға салынған инвестицияның серпіні емес, көбіне активтерді жаппай сату түрінде көрініс тауып отыр, деп жазды inbusiness.kz.
Бизнес шығындарының, әсіресе энергия мен персоналға шығыстарының күрт өсуі салдарынан Анталия провинциясының негізгі туристік орталықтарының бірі және түрік туризмінің "жүрегі" саналатын Аланияда 14 қонақүй, соның ішінде "бес жұлдызды" нысандар да сатылымға қойылды. Сонымен қатар, Измирде де жағдай осыған ұқсас сценариймен дамуда: онда 8 қонақүй жаңа қожайындарын іздеп жатыр, ал, тағы 22 бутик-отель жалға беріледі. Бұл салада қалыптасқан бетбұрыстың ауқымын айқындай түседі. Осы жайында түріктің Turizm Ajansi порталы жазды.
"Аланияда қонақүйлер бірінен соң бірі сатылымға шығарылуда. Бұған итермелеген негізгі фактор – пайдалану шығындарының өсуі. Энергия қымбаттап жатыр. Персонал инфляцияның өршуіне байланысты жоғары еңбекақы талап етуде. Ілеспе шығындар да дәйекті түрде өсу үстінде. Осы және басқа да экономикалық факторлар қонақүй секторына ауыр соққы болды. Бүгінде сатылымға 14 отель шығарылған, оның ішінде бес жұлдызды қонақүйлер де бар. "Портфельдің" жалпы көлемі 2 млрд 250 млн түрік лирасынан астам сомаға бағаланып отыр", – дейді портал.
Sahibinden.com платформасының мәліметінше, Аланияда сатылымға шығарылған қонақүйлердің басым бөлігі – үш жұлдызды нысандар. Отандық және шетелдік қалталы азаматтарға сатып алуға бір жұлдызды 1 қонақүй, үш жұлдызды 4 қонақүй, төрт жұлдызды 1 қонақүй және бес жұлдызды 3 қонақүй ұсынылды. Сонымен қатар, тізімге 2 апарт-отель, 2 бутик-отель және 1 туристік нысан енген.
Бұл нысандар үшін сұралған баға диапазоны да үлкен алшақтықты көрсетеді: ең төменгі сома 4 миллион түрік лирасынан басталса, жоғарғы шегі 1 млрд 235 млн лираға жетеді. Шығындар жүктемесінің өсуіне нөмірлік қоры 200–250 бөлмеден аз нысандар, әсіресе "бәрі қосылған" (all inclusive) моделімен жұмыс істейтіндердің төтеп беруі қиындаған.
Қаржылық құрдым мен қажыған көңіл: саланың соңғы үміті
Орын алып жатқан жағдайдың басты себебі – шығындардың өсуі мен түсетін пайда арасындағы айқын алшақтық: операциялық шығындар жедел қарқынмен өсті, ал, түрік лирасының бағамы инфляция деңгейінен төмен болуда.
Түркия статистика институтының (TÜİK) мәліметінше, 2026 жылдың қаңтарында мейрамханалар мен қонақүйлер сегментінде баға бір айда 5,86%-ға, ал, жылдық есепте 33,31%-ға өскен. Сонымен қатар, электр энергиясының, азық-түліктің қымбаттауы және еңбекақының өсуі отельерлердің табысын "жеп қойды".
2025 жылғы маусым үмітті ақтамады: туристер саны көп болып көрінгенімен, еселеп артқан шығындар пайда табуға мүмкіндік бермепті. Көптеген қонақүй қордаланған қарыздарын өтей алмай, нысаннан сатып құтылуды жөн көрді. Клеопатра қонақүй иелері қауымдастығының төрағасы Шевки Тач сала дағдарысына "ұрпақ алмасу" факторы да әсер еткенін қосты.
"Отбасылық империялардың жас мұрагерлері жүйке қажытатын қонақүй бизнесімен өмірін байланыстырудан бас тартуда. Оларды түсінуге де болады. Басқасын айтпағанда, салада бұрыннан "күйіп тұрған" кадр мәселесі де барған сайын шиеленісуде. Білікті, бірнеше тіл білетін персонал табу қиындады. Жас қызметкерлер еңбек жағдайларын жақсартуды, жалақыны көтеруді талап етеді. Егер отбасылық мұраны сатып жіберіп, шытырлаған ақшаға айналдыруға болса, бизнесті аман сақтап қалу үшін күресудің не қажеті бар?", – дейді сарапшы.
2026 жылдың алғашқы төрт айында Анталияға 1,535 млн турист келді: яғни, туристік ағын өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 9%-ға құлады. Бұл туралы Кәсіби қонақүй менеджерлері қауымдастығының (POYD) президенті Хакан Саатчиоглу хабарлады. Ол сұраныстың төмендеуін Таяу Шығыстағы қақтығыспен түсіндіреді: соның кесірінен, ертеректе брондалып, сатып алынған турлардан бас тарту үлесі 15%-ға жеткен.
Бұл ретте Анталия бай тарихи-антикалық мұрасы, табиғи сұлулығы, дамыған инфрақұрылымы мен баламалы туризм әлеуеті арқасында тек маңызды туристік бағыт қана емес, әлемдегі ең туристік тартымды 10 қаланың қатарына тұрақты түрде кіреді. Оның жағдайы осылай болса, басқасына не жорық?
Эгей жағалауындағы мұңды әуен: орындалмаған армандар жыры
Сарапшылар Измирдің ең танымал курорттық орталықтарының бірі – Чешмеде (Çeşme) де туристік дағдарысты байқап отыр: онда да маусым қарсаңында қонақүй нарығындағы ірі нысандар сатылымға шығарылып, бутик-отельдер жаппай жалға ұсынылуда, деп хабарлады түрік ақпарат құралдары. Тек бір жылжымайтын мүлік сайтының дерегінше, Чешмеде 8 қонақүй саудаға қойылған. Кем дегенде, 22 бутик-отелдің қожайыны ол мүлкін жалға беруге тырысуда.
"Қалыптасқан бұл жағдай саланың тынысы тарылғанын, бизнеске түсетін экономикалық қысым артқанын паш етеді. Сарапшылардың бағалауынша, бұл қысқа мерзімді қиындықтар емес, құрылымдық бетбұрыстың көңілсіз көрінісі. Сату және жалдау туралы хабарландырулар санының артуы сектордағы құлдырауды білдіреді. Жоғары шығындар, операциялық шығыстардың өсуі және табыстың маусымдық сипаты қонақүй иелерін нысандарды сатуға немесе жалға беруге мәжбүр етуде", – деп түсіндірді Turizmajansi.com.
Эгей аймағының туроператорлары мен орналастыру нысандары қауымдастығының (ETİK) вице-президенті Бюлент Терджанның мәліметінше, қонақүйлер санының азаюы тізбекті реакцияны тудырады: Чешмеден туроператорлар да кете бастады.
Сонымен қатар, Чешмедегі Илиджа ауданы өзінің термалды бұлақтарымен танымал, бірақ бұл әлеует жеткілікті деңгейде пайдаланылмай тұр. Сарапшы Илиджаның халықаралық деңгейдегі термалды туризм орталығына айналуға қабілетті екенін, бірақ қажетті инвестициялар жоқтығын алға тартты.
Бұл бағыттың нашар дамуы жергілікті туристік өнімнің алуантүрлілігін шектейді және аймақтың тек жазғы маусымға тәуелділігін күшейтті. Терджан Чешмеге жеке кешенді туристік жоспар әзірлеу қажетін айтып, онсыз қонақүйлерді сату мен жалға беру саны өсе беретінін ескертті.
Туристер өз пікірлерінде жергілікті қонақүйлердің проблемалары "бәрі қосылған" жүйесінен бас тартқаннан кейін басталғанын нұсқады. Жергілікті туризмнің негізгі мәселесі – "таңғы ас" және "жартылай пансион" форматтарының басымдылығы.
"All inclusive жүйесіне қайта оралыңыздар! Сонда ғана сіздер аман қаласыздар: жергілікті және шетелдік туристер қонақүйлер мен қаланы жыл бойы толтыратын болады. Қарапайым мысал: Altınyunus қонақүйі бұрын толық брондалатын еді, енді, өкінішке қарай, іс жүзінде бос тұр", – дейді демалушылардың бірі.
"Менің Илиджада дүкенім болған, бірақ клиенттердің аздығынан оны жабуға тура келді. Ол жерде үлкен, әдемі термалды кешеннің құрылысы басталған еді, бірақ ол әлі күнге дейін бітпей тұр. Бұл аймақ үшін жіберіп алған мүмкіндік. Осындай керемет жердің шеттеп қалғаны өте өкінішті. Чешмеде туристік маусым 60 күнге созылады, бірақ термалды курорттар жыл бойы жұмыс істей алар еді. Алайда елдегі экономикалық жағдай және Чешмедегі жоғары бағалар салдарынан олардың коммерциялық әлеуеті төмендеп барады", – дейді жергілікті кәсіпкер Эмине Йылмаз.
Билік тығырыққа тірелгені соншалық, қаңырай бастаған жергілікті қонақүйлердің бір бөлігін тұрғын үй кешендеріне айналдыру нұсқасын да қарастырып жатыр екен. Бірақ мұндай трансформация оған көшетін тұрғындарға әлеуметтік инфрақұрылымды – мектептер, ауруханалар салуды, қалалық ортаның басқа да элементтеріне қатысты мәселелерді шешуді талап етеді. Ал, туристерге ғана бағдарланған аймақтар тек дәмхана-мейрамхана мен дискотекаға толы.
Сыртқы ахуал да назар аударуға лайық. Profi.Travel бұған дейін жазғандай, брондаудың негізгі төмендеуі еуропалық нарықпен байланысты: Батыс елдерінің азаматтары басын қорғап, қауіпсіздігін ойлап, Иран – АҚШ соғысына қатысы жоқ Түркиядан да аяқ тартуда. Бұған жауап ретінде түркиялық қонақүй иелері ТМД елдерінен келетін "батыл" туристер үшін бағаны төмендетуге мәжбүр, осылайша олар азайып кеткен сұраныстың, қатары сиреген клиенттерінің орнын толтыруға тырысуда.
Авиациялық дағдарыс: 2 миллион орын "қоқыс жәшігіне" кетті
Америка мен Израиль бастаған соғысқа жанармай дағдарысы ілесе келді. Соның кесірінен әлемдегі авиакомпаниялар соңғы екі аптада мамыр айындағы кестелерінен жалпы саны 2 миллион жолаушылар орнын қысқартты. Ең көп қысқартулар 18 халықаралық бағытты тоқтатуға дайындалып жатқан Turkish Airlines (Türk Hava Yolları, THY) үлесіне тиді.
Cirium сарапшыларының мәліметінше, осы кезеңде мыңдаған рейстер тоқтатылған. Бұған қоса, бірқатар бағыттарда жанармай үнемдеу үшін тасымалдаушылар әуе кемелерінің үнемді, шағын моделдеріне көше бастады.
Иранмен қақтығыс ушыққаннан кейін, ақпан айының соңынан бастап авиакеросин құны екі есеге өсті. Бұл әуе компанияларын билет бағасын көтеруге мәжбүр етті. Еуропа мен Азия арасындағы бағыттардың шамамен үштен біріне транзиттік хаб болған Парсы шығанағы әуежайларының жабылуы жаһандық саяхаттың жүйесін бұзды.
Алания туроператорлары қауымдастығының (ALTID) басшысы Джем Озджан ақпан айының өзінде-ақ 2026 жылғы маусым "өте мұқият жоспарлауды талап ететінін" ескерткен болатын: қонақүйлердің толуы қанағаттанарлықсыз деңгейде қалуда, ерте брондау нәтижелері күтілгеннен төмен болып шықты. Сала шығындардың өсуі мен валюта бағамының ауытқуына байланысты қонақүйлер қысым көріп отыр.
Түркия қонақүй иелері федерациясының (TÜROFED) президенті Эркан Ягджи жағдайды бұдан да қатал бағалап, дабыл қақты. Ол 2026 жылғы туристік дағдарысты тіпті барлық мемлекет өз шекараларын тарс бекітіп жапқан, туристерді қабылдаудан бас тартқан пандемия кезеңімен салыстырды. Әйтсе де жағдай тұрақтанса, брондау көрсеткіштері тез қалпына келуі мүмкін екеніне сенімді. Өйткені шекаралар ашық қой.
Бұл туристер үшін жаңа шынайылықтың орнағанын білдіреді. Бір жағынан, қонақүйлерге түсетін қаржылық қысым қызмет көрсету сапасының төмендеуіне және тамақтан үнемдеуге әкелуі мүмкін. Екінші жағынан – турфирмалар "тиімді ұсынысты" көбірек ұсынуы ықтимал: қонақүй иелері еуропалықтарды жоқтатпау үшін ТМД саяхатшыларын төмен бағамен қызықтыруға мәжбүр екен.
